Otomatik kepengin yarıda kalması, “küçük bir takılma” gibi görünse de arka planda mekanik sürtünme, tork kaybı, limit (sonlandırma) ayar hatası veya kart/sensör kaynaklı güvenlik kesmesi gibi farklı sebepler yatabilir. Buradaki kritik mesele şudur: Aynı belirtiyi hem mekanik hem elektronik üretir. Bu yüzden “motor bozuldu” ya da “kart yandı” gibi refleks teşhisler, gereksiz parça değişimine ve tekrar eden arızalara davetiye çıkarır. Aşağıdaki adımlar, arızayı kanıta dayalı biçimde sınıflandırmanıza yardım eder.
Kepenk sistemi; yüksek tork, hareketli parçalar ve şebeke elektriğini bir arada barındırır. Kapağı açıp kablo çekiştirmek yerine, önce enerjiyi kesin, elinizi sıkıştırmayacak şekilde çalışma alanını güvenli hale getirin. Kepenk yarıda kalmışken zorla itmek/çekmek; lamel eğilmesi, mil burulması veya motor redüktör hasarı doğurabilir. Ayrıca bazı motorlar, zorlamayı engel algılama sanıp daha agresif korumaya geçebilir.
Teşhisin en güçlü sorusu şudur: Kepenk hep aynı yükseklikte mi duruyor, yoksa rastgele mi yarıda kalıyor?
Belirli bir yükseklikte sürekli durma; genellikle o bölgede fiziksel sürtünme artışı, kılavuz ray sıkması veya lamel kilitlenmesi anlamına gelir. Elektronik tarafta da limit ayarı/enkoder hatası aynı noktada kesmeye sebep olabilir; ancak mekanik taraf çoğu sahada daha sık çıkar.
Rastgele durma; voltaj düşümü, kondansatör zayıflığı, kart rölesi/triac ısınması, alıcı sinyal kesintisi veya güvenlik aksesuarlarının (fotokopi, emniyet lastiği) tetiklemesiyle ilgilidir. Mekanik de rastgele davranabilir; ama rastgelelik çoğunlukla elektriksel/elektronik problemlerde daha belirgindir.
Kepenk lamelleri iki yanda kılavuz ray içinde ilerler. Raylarda yamulma, vida çıkıntısı, harç/taş parçaları, pas veya yanlış yağlama nedeniyle sürtünme artarsa motor akımı yükselir, motor zorlanır ve korumaya girip durabilir. İpucu: Çalışırken metal sürtme sesi veya “tak-tuk” şeklinde periyodik ses duyuluyorsa mekanik tarafta iz arayın.
Bir lamelin kenarı çok hafif eğik bile olsa rayda “tırmalama” yapar ve belirli yükseklikte takılma yaratır. Ayrıca altta kullanılan kilit sistemi (merkezi kilit, yan kilit vb.) doğru hizalanmadıysa kepenk kapanırken kilit sürtünmesiyle yarıda kalabilir. Burada görsel kontrol şaşırtıcı derecede etkilidir: Lamellerde dalga, kenar kırığı, anormal parlama (sürtünme izi) var mı?
Kepenk sarım mili (şaft) ve yatakları zorlanırsa motor torku boşa gider. Rulman dağılıp sürtünme yükselttiğinde, motor bir süre çalışır sonra ısınıp durabilir. İpucu: Kepenk çalışırken sağ/sol tarafta yalpalama veya sarımda asimetrik birikme görüyorsanız, mekanik hizalama sorunu kuvvetlidir.
Özellikle yaylı sistemlerde veya ağır zırhlarda, sistem doğru dengelenmediyse motor “normalden fazla” yük taşır. Sonuç: Motor korumaya girer, yarıda keser. Burada en iyi uygulama şudur: Kepenk sisteminin mekanik yükü ile motorun tork kapasitesi uyumlu olmalıdır; aksi halde en iyi kart bile sistemi kurtaramaz.
Kepenk belirli noktada duruyor ama mekanik sürtünme bulamıyorsanız, limit ayarı şüphelidir. Bazı motorlarda mekanik limit, bazılarında elektronik limit/enkoder kullanılır. Limit ayarı kaymışsa sistem “son noktaya geldim” sanıp yarıda keser. İpucu: Kepenk tam açılmıyor ve her denemede aynı yerde stop ediyorsa, limit ayarı kontrolü önceliklidir.
Tek fazlı tüp motorlarda motor kondansatörü zayıfladığında motor “başlar gibi yapar”, bazen döner, bazen uğuldar; yük bindiğinde tork düşer ve kepenk yarıda kalır. Bu arıza özellikle soğuk havada veya ağır kepenklerde daha görünür hale gelir. Belirti: uğultu + yavaş hareket + ısınma.
Uzun hat, ince kesit kablo, gevşek klemens, oksitli bağlantı… Bunlar motorun beslemesini “yumuşatır”. Voltaj düşünce motor akımı artar, kart korumaya geçebilir. Burada en iyi uygulama; besleme hattının kablo kesiti, hat uzunluğu ve yük akımı ile uyumlu tasarlanmasıdır. Belirti: Kepenk bazen çalışır, bazen yarıda kalır; özellikle aynı hatta başka yükler devreye girince sorun artar.
Kart üzerindeki röle/triac zamanla ısınmaya bağlı kararsızlık gösterebilir. İlk çalıştırmada sorun yokken birkaç çevrim sonra yarıda kesme, “ısıl” bir probleme işaret eder. Belirti: Birkaç kez aç-kapa sonrası stop, bir süre bekleyince tekrar çalışması.
Modern otomasyonlarda fotokopi (emniyet fotoseli) veya emniyet lastiği tetiklenirse sistem durur ya da geri açar. Bazen sensör hizası bozulur, lens kirlenir, kablo ek yerleri oksitlenir ve “hayalet engel” algılanır. Belirti: Kepenk kapanırken yarıda durur veya geri açar; aynı noktada değil, ortam koşullarına göre değişebilir.
Raylarda sürtünme izi, lamelde eğilme, yan kapaklarda oynama, anormal ses var mı? Mekanik ipuçları çoğu zaman çıplak gözle yakalanır.
Kepenk boşta (yani çok hafif yükte) daha iyi çalışıyor, ağır bölgede kesiyorsa; mekanik sürtünme veya kondansatör/tork düşüklüğü öne çıkar.
Yarıda kaldıktan sonra kısa süre sonra tekrar denediğinizde hiç hareket etmiyor, bir süre bekleyince düzeliyorsa; termik koruma veya kart ısınması ihtimali yükselir.
Her seferinde aynı nokta: limit veya mekanik. Rastgele: besleme, sensör, kart, kondansatör.
Vaka A (Mekanik): Bir işletmede kepenk her kapanışta 1,2 metre kala duruyor. Ray içinde küçük bir vida başı çıkıntı yapmış; lamel o bölgede takılıyor. Vida düzeltildi, ray temizlendi, sorun bitti.
Vaka B (Elektronik): Başka bir işletmede kepenk bazen yarıda duruyor, bazen normal. Aynı hatta çalışan buzdolabı kompresörü devreye girince voltaj düşüyor; motor zorlanıp termiğe gidiyor. Kablo hattı iyileştirildi ve besleme düzenlendi, tekrar eden stop kesildi.
Sahada sağlam yaklaşım şudur: “Parça değiştirerek denemek” yerine, önce belirtiyi sınıflandır, sonra ölç ve doğrula. Mekanikte hedef; sürtünmeyi azaltmak, hizayı düzeltmek, yükü dengelemek. Elektronikte hedef; beslemeyi stabil yapmak, limit/sensör mantığını doğrulamak, zayıflayan bileşenleri (özellikle kondansatör) doğru testlerle elemek. Düzenli bakımda ray temizliği, bağlantı sıkılığı kontrolü ve güvenlik sensörü hizası ihmal edilmemelidir.
Yeni nesil otomasyonlarda motor akımı izlenerek artan sürtünme veya zayıflayan kondansatör daha arıza büyümeden tespit edilebiliyor. Bu, otomatik kepenklerde “reaktif servis”ten “öngörücü bakım”a geçişin işaretidir: Sistem, “normalde 3,2 A çekiyordum, artık 4,1 A çekiyorum” diyerek bakım ihtiyacını erken haber verir. Sonuç: Daha az duruş, daha düşük maliyet, daha uzun motor ömrü.
Otomatik kepengin yarıda kalması tek bir arıza türü değildir; bir belirtidir. Aynı noktada stop ediyorsa mekanik sürtünme veya limit ayarını, rastgele stop ediyorsa besleme/kondansatör/kart/sensör hattını daha ciddiye alın. Arızayı doğru sınıflandırmak; hem zaman kazandırır hem de gereksiz parça değişimini engeller. Sorun tekrarlıyorsa, güvenliğiniz için uzman teknik servis desteği alarak yerinde kontrol ve ölçüm yaptırmanız en doğru yaklaşımdır.
