Otomatik kepenk motoru seçimi, “hangisi daha güçlü?” gibi tek boyutlu bir sorudan çok daha fazlasıdır. Doğru seçim; kepengin ağırlığı, ölçüsü, günlük aç-kapa sayısı (çalışma döngüsü), montaj alanı, enerji altyapısı ve güvenlik ihtiyaçları gibi parametrelerin birlikte değerlendirilmesiyle yapılır. Bu yazıda, en yaygın iki motor tipini—tüp motor ve sanayi tipi motor—teknik açıdan masaya yatırıyor, hangi senaryoda hangisinin daha doğru olduğunu netleştiriyoruz.
Tüp motor, adından da anlaşılacağı gibi kepenk milinin (boru/şaft) içine giren silindirik formda bir motordur. Kompakt yapısı sayesinde dışarıdan bakıldığında motor görünmez; bu da hem estetik hem de montaj kolaylığı sağlar. Genellikle küçük ve orta ölçekli kepenklerde, mağaza vitrinlerinde, garaj kapılarında ve düşük-orta yoğunlukta kullanılan ticari uygulamalarda tercih edilir.
Sanayi tipi motor, genellikle kepenk milinin yanına (konsola) konumlanan, redüktörlü ve daha yüksek tork/daha yüksek dayanım hedefiyle tasarlanan motor grubudur. Büyük açıklıklarda, ağır çelik kepenklerde, endüstriyel tesislerde, depo girişlerinde ve özellikle gün içinde çok sayıda aç-kapa yapılan alanlarda öne çıkar.
Tecrübeli ekiplerin sahada en hızlı doğru kararı vermesini sağlayan temel kriterleri aşağıdaki gibi düşünebilirsiniz:
Alüminyum ve hafif profil sistemler çoğu zaman tüp motor ile rahat yönetilir. Kalın çelik lamel, rüzgâr kilidi, ekstra destekli sistemlerde ise sanayi tipi motor daha güvenli bir tercih olur. Burada önemli olan yalnızca toplam ağırlık değil, kepengin sarım sırasında mile bindirdiği dinamik yük ve sürtünme kayıplarıdır.
Bir kepenk günde birkaç kez çalışıyorsa tüp motorlar ekonomik ve yeterli olabilir. Ancak örneğin bir otopark girişinde, yükleme alanında veya vardiyalı üretim tesisinde kepenk gün boyu defalarca çalışıyorsa, ısıl dayanım ve mekanik ömür açısından sanayi tipi motor daha rasyonel olur. Saha uzmanlarının ortak görüşü şudur: “Yüksek döngü varsa, güç kadar ısı yönetimi de seçim kriteridir.”
Tüp motorlar mil içine girdiği için mil çapı ve kullanılan adaptör-set uyumu kritik hale gelir. Sanayi tipinde ise zincir/dişli veya doğrudan redüktör bağlantısı gibi farklı aktarma seçenekleri vardır. Hatalı mekanik uyum, hem ses yapar hem de limit ayar kaçırma ve lamel deformasyonu riskini yükseltir.
Basit bir buton ve kumanda ile çalışacak bir uygulamada tüp motorlar pratik olabilir. Ancak merkezi otomasyon, kartlı geçiş, yangın senaryosu (fail-safe), UPS ile acil açma-kapama gibi gereksinimler devreye girince sanayi tipi motorlar daha esnek bir entegrasyon sunar. Burada kontrol kartı kalitesi, klemens bağlantıları ve topraklama gibi “detay” görünen parçalar aslında sistemin kaderini belirler.
Dış cephede, geniş açıklıkta ve rüzgâr alan bölgelerde kepenk sistemine ekstra yük biner. Bu durumda sadece motor gücü değil, kilit sistemi, yan kılavuz tasarımı ve şaft rijitliği de değerlendirilmelidir. Zorlu dış ortamda, dayanım odağıyla sanayi tipi motorlar daha sık tercih edilir; fakat doğru projelendirilmiş bir tüp motor çözümü de bazı orta ölçekli uygulamalarda başarılı olabilir.
Bir marketin veya depo girişinin kepengi arızalanırsa iş durabilir. Bu yüzden “motor seçimi” aslında bir iş sürekliliği kararıdır. Sanayi tipi motorlar, dışarıdan erişim nedeniyle arıza tespit ve parça değişiminde zaman kazandırabilir. Tüp motorda ise mil sökümü gerektiren senaryolar daha fazla işçilik doğurabilir.
Motor seçiminde tork (döndürme momenti) kritik bir parametredir. Basit bir yaklaşım olarak: Kepenk ne kadar ağırsa ve mil yarıçapı ne kadarsa, motorun “çevirme işi” o kadar artar. Uygulamada ayrıca sürtünme, balans, lamel yapısı ve güvenlik payı eklenir. Bu yüzden projelerde çoğunlukla güvenlik katsayısı ile ilerlemek en iyi uygulamadır. Kâğıt üstünde çalışan bir hesap, kötü montajla sahada kolayca sınıfta kalabilir; tersi de doğrudur: mükemmel motor, kötü mekanikte mutsuz olur.
Günde 2–4 kez aç-kapa, orta ölçekte açıklık, estetik beklenti ve düşük gürültü önceliği varsa tüp motor çoğu zaman doğru çözümdür. Burada başarıyı artıran en iyi uygulama: doğru limit ayarı, sağlam askı-rulman seçimi ve düzgün şase hizasıdır.
Forklift trafiği, gün içinde çok sayıda aç-kapa ve ağır kepenk yapısı varsa sanayi tipi motor daha güvenli olur. Ek olarak fotosel, ikaz lambası ve gerektiğinde UPS/acil açma senaryosu planlamak, hem güvenliği hem operasyonu korur.
Tüp motor kompakt, ekonomik ve birçok standart uygulama için yeterli bir çözümdür. Sanayi tipi motor ise ağır yük, yüksek döngü ve iş sürekliliğinin kritik olduğu alanlarda güvenlik ve dayanım avantajı sunar. En sağlıklı yaklaşım; kepengin ölçüsünü ve ağırlığını doğru belirlemek, kullanım yoğunluğunu netleştirmek ve montaj altyapısını (şaft, konsol, kılavuz, elektrik hattı) motorla birlikte bir sistem olarak ele almaktır. Motor seçimi doğru yapılınca, kepenk sadece açılıp kapanmaz; işletmenin ritmini bozmadan yıllarca “sorunsuz” çalışır.
