Otomatik kepenk sistemlerinde motor ısınması, çoğu zaman “normal çalışma sıcaklığı” ile “arıza habercisi aşırı ısınma” arasındaki ince çizgide yaşanır. Motorun hafif ılık olması doğaldır; çünkü elektrik enerjisi mekanik enerjiye çevrilirken kaçınılmaz şekilde ısı oluşur. Ancak motor gövdesi dokunulduğunda rahatsız edecek seviyede sıcaksa, koku, performans düşüşü, ara ara durma veya termik korumaya girme gibi belirtiler eşlik ediyorsa, bu durum yalnızca konforu değil motor ömrünü, kepenk güvenliğini ve elektrik tesisatını da etkileyebilir. Bu içerikte, otomatik kepenk motorunun ısınma sebeplerini “sahada en sık görülen senaryolar” üzerinden açıklıyor, arkasındaki teknik mantığı sade bir dille kuruyor ve uygulanabilir çözüm adımlarını paylaşıyoruz.
Kepenk motorları çalışırken sargılarından akım geçer, dişli kutusu (redüktör) sürtünme üretir ve motorun içindeki kayıplar ısıya dönüşür. Kısa süreli çalışmalarda motorun ılıklaşması normaldir. Riskli tablo genellikle şu durumlarda ortaya çıkar: motor ardışık komutlarla sık sık çalışıyor, kepenk ağırlaşıp zorlanıyor, motor zorlanma nedeniyle daha fazla akım çekiyor veya motorun termik koruması devreye girip sistem kendini durduruyor. Buradaki kritik nokta, ısınmanın tek başına bir “hata kodu” olmadığı; çoğu zaman altta yatan mekanik, elektriksel veya kullanım kaynaklı bir problemin semptomu olduğudur.
Birçok otomatik kepenk motoru, belirli bir “görev döngüsü” ile tasarlanır. Bu, motorun belirli bir süre çalışıp ardından belirli süre dinlenmesi gerektiği anlamına gelir. Özellikle yoğun giriş-çıkış yapılan işletmelerde, kısa aralıklarla art arda aç-kapa yapıldığında motor yeterince soğuyamaz. Bu durumda sargı sıcaklığı yükselir ve motorun iç koruması (termik) güvenlik için sistemi durdurabilir.
Kullanım yoğunluğu yüksekse sanayi tipi veya daha yüksek tork/kapasiteye sahip motor seçimi yapılmalıdır. Ayrıca kumanda alışkanlıkları gözden geçirilmeli; art arda denemeler yerine motorun dinlenmesine izin verilmelidir. Otomasyon panosunda bekleme süresi veya çalışma limiti gibi kontrol parametreleri varsa doğru ayarlanmalıdır.
Motor kapasitesi, kepenk genişliği-yüksekliği, lamel tipi, sargı çapı, rüzgâr kilidi gibi faktörlere göre seçilmelidir. Motor gücü düşük seçilirse motor sürekli “yük altında” çalışır ve nominalden yüksek akım çekerek ısınır. Bu, tıpkı küçük motorlu bir aracın dik yokuşta sürekli zorlanmasına benzer; gider ama bedeli ısı ve yıpranmadır.
Keşif aşamasında kepenk ağırlığı ve sürtünme kayıpları hesaplanmalı, emniyet payı bırakılarak motor seçilmelidir. Mevcut sistemde motor küçük kalıyorsa geçici çözümler yerine kapasite yükseltme planlanmalıdır. Motor değişimi yapılırken sadece “daha güçlü” seçmek yetmez; kepenk mekanik aksamı da bu torka uygun olmalıdır.
Motor ısınmasının en yaygın nedenlerinden biri, aslında motorun değil kepenk mekanizmasının problemli olmasıdır. Rayların paralel olmaması, ray içinde çapak/boya birikmesi, lamellerin yamulması, rüzgâr kilidinin sürtmesi veya yataklama noktalarının zayıflaması kepengin sürtünmesini artırır. Motor, bu ekstra direnci yenmek için daha yüksek tork üretmeye çalışır; bu da akım artışı ve ısınma demektir.
Raylar ve lameller kontrol edilmeli, sürtünmeye neden olan noktalar tespit edilmelidir. Ray içi temizlik yapılmalı; gerekiyorsa ray ayarı ve terazileme tekrar uygulanmalıdır. Kepenk aşağı-yukarı hareket ederken “takılma” hissi varsa, motoru zorlamadan önce mekanik sorunu gidermek gerekir; aksi halde yeni motor bile kısa sürede aynı şekilde ısınır.
Motorun kendisi kadar, güç iletimini yapan redüktör de ısı üretir. Dişlilerde yetersiz yağlama, eski/yanlış gres kullanımı veya redüktör içinde aşınma varsa sürtünme yükselir. Sonuç yine aynıdır: daha fazla kayıp, daha fazla ısı, daha düşük verim.
Üretici önerisine uygun yağlama prosedürü uygulanmalı, redüktör anormal ses yapıyorsa (uğultu, tıkırtı, zorlanma sesi) bakım planına alınmalıdır. Redüktör arızaları çoğu zaman “ısınma + ses + performans düşüşü” üçlüsüyle kendini belli eder. Bu noktada parça değişimi, motoru sürekli zorlayıp sargı yakmaktan çok daha ekonomik olabilir.
Elektrik tarafında en kritik ısınma nedeni düşük voltaj ve kötü bağlantı kaynaklı akım artışıdır. Şebeke voltajı düşükse motor aynı işi yapmak için daha fazla akım çekebilir. Üç fazlı sistemlerde faz dengesizliği veya faz eksikliği, motorun aşırı ısınmasına ve korumaya girmesine neden olabilir. Ayrıca uzun mesafede ince kesit kablo kullanımı, hat üzerinde gerilim düşümü oluşturur; motor yine zorlanır.
Motor besleme hattında voltaj ölçümü yapılmalı, bağlantı klemensleri sıkılık ve oksit açısından kontrol edilmelidir. Uzun hatlarda doğru kablo kesiti seçilmeli, gevşek bağlantıların oluşturduğu lokal ısınmalar giderilmelidir. Üç fazlı sistemlerde faz koruma rölesi ve uygun termik ayarı, motoru “yanmadan önce durduran” hayat kurtarıcı katmandır.
Tek fazlı tüp motorlarda kondansatör zayıfladığında kalkış torku düşer, motor daha uzun süre zorlanarak kalkmaya çalışır ve ısınma artar. Bazı sistemlerde alıcı kart, kontaktör veya kontrol panosu sorunları “yarım yol verme”, “gecikmeli kesme” gibi anormal çalışma yaratabilir. Motor durması gerekirken kısa süre daha enerji altında kalabilir ve bu da ısıyı yükseltir.
Kondansatör kapasitesi ölçülmeli ve değer kaybı varsa yenilenmelidir. Kontrol kartı, kontaktör ve rölelerde yapışma/ark izleri kontrol edilmeli, gerektiğinde revizyon yapılmalıdır. Bu tip sorunlarda “motoru değiştirerek” çözüm aramak yerine, kontrol zincirinin tamamını değerlendirmek daha doğru sonuç verir.
Kepenk motoru limitleri doğru ayarlanmadığında kepenk son noktaya geldiği halde motor dönmeye çalışır. Bu, özellikle aşağı inişte zemine basıp “sıkıştırma” şeklinde olur. Motor mekanik olarak kitlenir; akım yükselir; ısı hızla artar. Bu senaryo, motor ısınmasının en tehlikeli formlarından biridir çünkü kısa sürede sargı hasarı ve redüktör zorlanması yaratabilir.
Alt-üst limit ayarı yeniden yapılmalı, kepengin son noktada mekanik baskı oluşturmadan durması sağlanmalıdır. Fotosel, emniyet kenarı veya sıkışma algılama gibi güvenlik ekipmanları varsa test edilmelidir. Limit ayarı “ince iş”tir; doğru ayarlanmış limit, motorun ömrünü dramatik biçimde uzatır.
Motor, dar bir kutu içine sıkışmışsa veya güneş altında metal aksamla birlikte ısınan bir bölgede çalışıyorsa soğutma verimi düşer. Özellikle yaz aylarında, motor zaten sıcak bir ortamda çalıştığı için güvenli sıcaklık eşiğine daha hızlı ulaşabilir.
Motor muhafazası ve montaj alanı havalandırma açısından değerlendirilmelidir. Motorun çevresinde ısıyı hapseden malzemeler varsa düzenlenmeli, kabin içinde gereksiz izolasyon veya hava akışını kesen uygulamalar kaldırılmalıdır. Güneş alan cephelerde gölgelendirme veya daha uygun montaj konumlandırması, pratik ama etkili bir iyileştirmedir.
Aşağıdaki belirtiler motor ısınmasının “normal” olmadığını güçlü şekilde işaret eder: yanık koku, yağ sızıntısı, hız düşmesi, kepengin yarıda kalması, termik atması, sigorta attırma, anormal ses, kumandaya geç tepki. Bu işaretler varsa sistem “kendini anlatıyordur”; görmezden gelmek genellikle maliyeti büyütür.
Basit temizlik ve kullanım düzenlemesiyle düzelmeyen ısınmalarda, elektriksel ölçüm (voltaj/akım), mekanik sürtünme analizi, limit ayarı ve kontrol panosu kontrolleri birlikte yapılmalıdır. Özellikle motorun sık sık termiğe girmesi, motorun iç sargı izolasyonunu yavaş yavaş yıpratır. Bu nedenle, düzenli bakım ve doğru teşhis yaklaşımı kritik önemdedir. Kepenk sisteminizde motor ısınması yaşıyorsanız, teknik ekibimizden destek alarak arızayı büyümeden tespit edebilir, güvenli ve uzun ömürlü bir kullanım sağlayabilirsiniz. İletişim kanallarımız üzerinden bizimle iletişime geçebilir veya teklif talebi oluşturabilirsiniz.
1. Motor ısınıyor ama kepenk çalışıyor, yine de sorun var mı?
Çalışıyor olması her zaman sağlıklı olduğu anlamına gelmez. Isınma artışı, genellikle sürtünme veya yanlış kapasite seçimi gibi altta yatan bir sorunun habercisidir.
2. Termik koruma devreye giriyorsa ne yapmalıyım?
Önce sistemi dinlendirin ve tekrar tekrar zorlamayın. Ardından mekanik sıkışma, limit ayarı ve besleme voltajı kontrol edilmelidir.
3. Yağlama motor ısınmasını gerçekten azaltır mı?
Evet. Özellikle redüktör ve sürtünme noktalarında doğru yağlama, kayıpları düşürerek ısıyı azaltır ve verimi artırır.
4. Düşük voltaj motoru yakar mı?
Uzun süre düşük voltajda çalışmak motorun daha yüksek akım çekmesine, dolayısıyla aşırı ısınmaya ve sargı hasarına yol açabilir.
5. Kondansatör arızası ısınma yapar mı?
Tek fazlı motorlarda kondansatör zayıfladığında kalkış zorlaşır, motor daha uzun süre yük altında kalır ve ısınma belirginleşir.
