Otomatik kepenk sistemleri, mağaza güvenliği ve operasyonel hız açısından büyük konfor sağlar; ancak motor arızaları ortaya çıktığında “kepenk hiç açılmıyor” kadar basit görünen bir sorun, aslında elektrik, mekanik ve kontrol elektroniği tarafında birbirini tetikleyen zincirleme etkilerin sonucu olabilir. Bu içerikte, sahada en sık karşılaşılan arıza belirtilerini, doğru teşhis (diagnostic) yaklaşımını ve güvenli müdahale adımlarını; hem tüp motor hem de sanayi tipi yan motor senaryolarını kapsayacak şekilde detaylandırıyoruz. Amaç, rastgele parça değişimi yerine sistematik bir yöntemle hem maliyeti hem de arıza tekrarını düşürmektir.

Güvenlik Notu: Müdahaleden Önce Mutlaka Uygulanması Gerekenler

Kepenk motorları genellikle 230V AC ile çalışır ve kontrol kartı üzerinde enerji kesildikten sonra bile gerilim tutabilen kondansatörler bulunabilir. Bu yüzden müdahale öncesi:

• Enerjiyi kesin ve mümkünse kilitleme/etiketleme (LOTO) uygulayın.
• Kondansatör deşarjı için uygun prosedür kullanın; kısa devre yaparak “çaktırma” yöntemi risklidir.
• Metal gövde ve şase bağlantılarında topraklama sürekliliğini kontrol edin.
• Yük altında çalışma ihtimaline karşı kepenk perdesini mekanik olarak emniyete alın.

Arıza Belirtileri: Sorun Kendini Nasıl Gösterir?

Arızayı hızlı yakalamanın yolu, “ne oldu?” sorusunu semptomlara bölmektir. Aşağıdaki belirtiler, kök nedeni daraltmada çok işe yarar:

Kepenk Hiç Hareket Etmiyor

• Hiç ses yok: Enerji yok, sigorta/kaçak akım atmış, alıcı-kumanda sorunu, kontrol kartı besleme arızası veya termik kesici devrede olabilir.
• Klik/role sesi var ama motor dönmüyor: kondansatör zayıflamış, motor sargısı hasarlı, fren (brake) sıkılı kalmış veya mekanik sıkışma olabilir.

Kepenk Birkaç Saniye Dönüp Duruyor

• Aşırı akım nedeniyle korumaya girme (kontrol kartı/termik).
• Mekanik sürtünme (yan kapak rulmanları, lamel kılavuzları, sıkışmış perde).
• Yanlış limit ayarı veya limit anahtarının sapıtması.

Yarım Açılıp Yarım Kapanıyor / Limit Kaçırıyor

• Limit switch (mekanik/elektronik limit) ayar bozulması.
• Redüktör boşluğu artışı, dişli aşınması.
• Kumanda/alıcı sinyal kesilmesi veya buton kontakt hatası.

Motor Çalışıyor Ama Kepenk Dönmüyor

• Aks bağlantısı gevşemiş, kaplin sıyırmış, pim/kama kırılmış.
• Yay kırılması (bazı sistemlerde dengeleme elemanları) veya tambur bağlantı sorunu.

Yanık Koku, Aşırı Isınma, Sık Sigorta Attırma

• Sargı izolasyon zayıflaması, kısa devreye gidiş.
• Yanlış motor seçimi: Kepenk ağırlığına göre yetersiz tork, düşük görev çevrimi (duty cycle) ile zorlanma.
• Besleme kalitesi: Düşük gerilim, gevşek klemens, oksitlenmiş bağlantı ile akım artışı.

Teşhis Süreci: Rastgele Parça Değiştirmek Yerine Ölçerek İlerleme

Profesyonel yaklaşım, “en olası parça”yı değiştirmek değil; ölçüm ve izolasyon yöntemiyle arızayı katman katman ayırmaktır. Aşağıdaki sıra, hem zaman kazandırır hem yanlış müdahaleyi azaltır.

1) Enerji ve Besleme Kontrolü

• Şebeke gerilimi: Klemens girişinde ölçün (yük altında ölçmek daha anlamlıdır).
• Sigorta/otomatik: Atma tekrarı varsa, “neden atıyor?” sorusu cevaplanmadan aynı değerde sigorta takıp devam etmek hatalıdır.
• Klemens sıkılığı ve kablo kesiti: Gevşek bağlantı ısınma ve voltaj düşümüne yol açar.

2) Kumanda – Alıcı – Kontrol Kartı Zinciri

• Kumanda pili ve buton testi: Basit gibi görünür ama sahada en hızlı elenen adım budur.
• Alıcı çıkışı: Röle kontakları yapışmış mı, tetik geliyor mu kontrol edin.
• Kontrol kartı LED/hata kodu: Birçok kart aşırı akım, termik, limit hatası gibi durumları işaret eder.

3) Motor Tarafı: Kondansatör, Sargı ve Fren Kontrolü

Özellikle AC tüp motor sistemlerinde arızaların önemli bir bölümü başlatma kondansatörü ile ilişkilidir. Tipik olarak tüp motorlarda 6–20 µF aralığında kondansatörler görülür; değer düştüğünde motor “uğuldar ama dönmez” veya “zorlukla kalkar”.

• Kondansatör ölçümü: Kapasitans ölçen multimetre ile nominal değere yakın mı bakın.
• Sargı dirençleri: Fazlar arası dengesizlik, kısa devreye işaret edebilir.
• İzolasyon testi: Mümkünse megger ile kaçak olup olmadığı kontrol edilir.
• Fren (brake): Sanayi tipi motorlarda fren bobini arızalıysa motor “komut alır gibi” yapar ama dönmez.

4) Mekanik Kontroller: Sıkışma ve Yük Analizi

• Kılavuz raylar: Eğilme, darbe, lamel sürtmesi var mı?
• Tambur ve yataklar: Rulman ses yapıyor mu, eksen kaçıklığı var mı?
• Kepenk perdesi: Lamel kilitlenmesi, yabancı cisim sıkışması, buzlanma gibi durumlar motoru aşırı akıma sürükler.

Müdahale ve Çözüm: Arıza Tipine Göre Doğru Aksiyon

Kondansatör Kaynaklı Sorunlarda

• Doğru değer ve uygun voltaj sınıfı (genellikle 450V AC motor kondansatörü) seçilmelidir.
• Kondansatör değişimi sonrası akım ölçümü yaparak motorun zorlanıp zorlanmadığını doğrulayın.

Limit Ayarı ve Kalibrasyon Problemlerinde

• Mekanik limit kullanan motorlarda ayar vidaları/tambur mekanizması kontrol edilir.
• Elektronik limit kullanan sistemlerde yeniden öğrenme (teach-in) ve fabrika ayarına dönüş adımları üretici prosedürüne göre uygulanır.
• Limit kaçırma tekrar ediyorsa, temel sebep çoğu zaman mekanik boşluk veya yük artışıdır; sadece ayar yapmak kalıcı çözüm olmayabilir.

Kontrol Kartı Arızalarında

• Güç katında şişmiş kondansatör, yanmış iz, röle kontakt yapışması gibi bulgular aranır.
• Fotocell, emniyet kenarı, stop butonu gibi girişler hatalıysa sistem güvenlik sebebiyle çalışmayı kesebilir; güvenlik devreleri by-pass edilerek değil, doğru şekilde test edilerek çözülmelidir.

Mekanik Sıkışma ve Aşırı Yük Durumlarında

• Ray hizası, perde doğruluğu ve yataklar düzeltilmeden motor değişimi “sorunu taşımak” anlamına gelir.
• Kepenk ağırlığı artmışsa (kalın lamel, ek kilit, tambur çapı değişimi), motor torku ve görev çevrimi yeniden hesaplanmalıdır.

Mini Vaka Çalışmaları: Sahada Sık Görülen 3 Senaryo

Vaka 1: “Motor Uğulduyor, Kepenk Kıpırdamıyor”

Belirti tipik olarak kondansatör zayıflaması veya perde sıkışması</strongna işaret eder. Önce kepengi mekanik olarak serbest mi kontrol edin. Serbestse kondansatörü ölçün ve nominal değerin belirgin altında ise değiştirin. Değişim sonrası kalkış akımı ve çalışma akımını pens ampermetre ile gözlemek, motorun sağlıklı kalktığını doğrular.

Vaka 2: “Bir Gün Çalışıyor, Ertesi Gün Duruyor”

Bu dalgalı senaryo genellikle gevşek klemens, oksitlenmiş bağlantı veya termik koruma kaynaklıdır. Termik devreye giriyorsa motor aşırı ısınıyordur; nedenleri: sık kullanım, düşük gerilim, mekanik sürtünme veya yetersiz motor seçimi.

Vaka 3: “Kepenk Limitte Durmuyor, Zorlayıp Ses Yapıyor”

Yanlış limit ayarı tek sebep olmayabilir. Redüktör boşluğu artmışsa ya da tambur bağlantıları gevşekse motor limitte durmayı “geç algılar”. Bu durumda hem limit kalibrasyonu hem de mekanik bağlantı kontrolü birlikte yapılmalıdır.

En İyi Uygulamalar: Arızayı Önlemek İçin Bakım ve Tasarım İpuçları

• Periyodik bakım: Ray temizliği, bağlantı sıkılığı, yatak kontrolü ve akım ölçümü ile arıza erken yakalanır.
• Doğru motor seçimi: Tork, hız ve görev çevrimi; kepenk ağırlığı ve kullanım yoğunluğuna göre belirlenmelidir.
• Elektrik altyapısı: Sağlam topraklama, uygun kablo kesiti, kaliteli klemens ve gerektiğinde parafudr/surge koruması önerilir.
• Çevresel koruma: Dış ortam motorlarında IP koruma sınıfı, su alma ve nem yoğuşması riskine göre planlanmalıdır.

Gelecek Trendleri: Daha Az Arıza İçin Akıllı İzleme

Sektör, klasik “arıza olunca servis” yaklaşımından öngörücü bakım (predictive maintenance) tarafına kayıyor. Motor akımının zaman içindeki imzasını izlemek, artan sürtünmeyi veya kondansatör zayıflamasını arıza yaşanmadan önce tespit etmeyi mümkün kılar. Ayrıca yumuşak kalkış (soft-start), akım darbesini düşürerek hem dişli grubu hem de sargı üzerinde stresi azaltır. IoT tabanlı kontrol kartlarıyla çalışma döngüsü, termik olaylar ve hata kayıtları izlenebilir hale geldikçe, bakım planları daha gerçekçi ve maliyet etkin yapılacaktır.

Otomatik Kepenk Motor Arızaları Hakkında Sık Sorulan 5 Soru

1. Motor çalışmıyor, ilk bakmam gereken şey nedir?
Önce enerji beslemesi, sigorta ve kaçak akım durumunu kontrol edin; sonra kumanda/alıcı zincirine geçin.

2. Kondansatör arızası nasıl anlaşılır?
Motor genellikle “uğuldar ama kalkamaz”. Kapasitans ölçümü ile nominal değerin altına düşüp düşmediği doğrulanır.

3. Kepenk sık sık yarıda duruyorsa sebep ne olabilir?
En yaygın nedenler aşırı akım (mekanik sıkışma), termik koruma ve limit ayarı problemleridir.

4. Motoru büyütmek her zaman çözüm mü?
Hayır. Mekanik sürtünme ve hizasızlık çözülmezse büyük motor sadece daha fazla zorlayarak hasarı hızlandırabilir.

5. Ne zaman profesyonel servis çağırmalıyım?
Yanık kokusu, sigorta attırma, izolasyon şüphesi, fren/redi̇ktör arızası gibi durumlarda uzman müdahalesi güvenlik ve maliyet açısından en doğrusudur.