Otomatik kepenklerde limit ayarı (üst ve alt durma noktası), sistemin hem güvenli hem de uzun ömürlü çalışmasının temelidir. Limit doğru ayarlanmadığında kepenk fazla yukarı sarıp kasaya vurabilir, fazla aşağı inip zemine yük bindirebilir ya da en can sıkıcı senaryo olarak yukarı-aşağı stop (durması gereken yerde durmama / yanlış yerde durma / arada durup tekrar hareket etme) sorunları ortaya çıkabilir. Bu yazıda limit ayarının mantığını, yaygın motor tiplerine göre nasıl yapıldığını ve stop problemlerinin kök nedenlerini sahada uygulanabilir bir yaklaşımla ele alıyoruz.

Limit Ayarı Nedir? Neyi “Sınırlar”?

Limit ayarı, kepenk perdesinin (lamel) motor tarafından sürülürken hangi noktada duracağını belirleyen sınır değerleridir. Temelde iki kritik nokta vardır:

• Alt limit (Aşağı limit): Kepenk kapanırken zemine/mermer eşiğe bastırmadan, kilitleme veya sürgü varsa doğru hizaya gelerek durması.
• Üst limit (Yukarı limit): Kepenk açılırken kasaya bindirmeden, perdeyi aşırı sarıp yan kapaklara sürtmeden durması.

Limit ayarı; motor içinde mekanik kam ve mikroşalter ile, kontrol kartında öğrenme (learning) ile ya da enkoder (darbe sayımı) ile sağlanabilir. Hangi sistemin kullanıldığı, “ayarın nasıl yapılacağını” kökten değiştirir.

Hangi Motor Sizde Var? Ayar Yöntemini Belirleyen 3 Senaryo

1) Mekanik Limitli Tüp Motor (Vidalı Ayar – En Yaygın)

Birçok dükkan kepenginde bulunan tüp motor içinde iki adet ayar vidası bulunur. Bunlar genellikle UP/DOWN veya ok sembolleriyle işaretlenir. Mantık basittir: Her vida bir mikroşalteri tetikleyen “kam” pozisyonunu değiştirir ve motorun o yöndeki durma noktasını kaydırır.

2) Kart Üzerinden Öğrenmeli Sistem (Otomatik Limit Öğrenme)

Bazı sistemlerde motor, limitleri mekanik vidalarla değil; kontrol kartındaki öğrenme modu ile hafızaya alır. Bu yapı özellikle alıcı kart ve kumanda entegrasyonu güçlü olan uygulamalarda görülür.

3) Enkoderli / Sayıcılı Sistem (Darbe Sayımı ile Limit)

Enkoderli yapılarda motorun dönüşü bir sensörle sayılır; kontrol kartı belirli bir darbe sayısında durur. Avantajı hassasiyettir; dezavantajı ise perde kaçırması, mil kayması veya geri kaçma gibi mekanik sorunlarda limitin “şaşmasıdır”.

Güvenlik Notu: Ayara Başlamadan Önce

• Enerjiyi kesebiliyorsanız enerji kesme uygulayın; edemiyorsanız hareket alanını boşaltın.
• Perde, mil ve yan kapaklar arasında sıkışma riski vardır; eldiven ve gözlük kullanın.
• Kapı altında insan/araç varken test yapmayın. Varsa fotosel ve emniyet lastiği devrede olmalıdır.

Adım Adım Limit Ayarı: Mekanik Limitli Tüp Motorda (Vidalı Sistem)

Aşağıdaki yöntem, sahada en sık karşılaşılan mekanik limitli tüp motor içindir. Marka/model farkına göre vida yönleri değişebilir; amaç aynı: durma noktasını küçük adımlarla yakalamak.

1) Alt Limiti (Kapanma) Önce Ayarlayın

1. Kepengi aşağı indirip mevcut durma noktasını gözlemleyin: Zeminle sürtüyor mu, boşluk mu kalıyor, kilit hizası tutuyor mu?
2. Alt limit vidasını çok küçük adımlarla çevirin. Çeyrek tur bile büyük fark yaratabilir.
3. Her ayardan sonra kepengi tam açıp tekrar tam kapatın. Sadece “biraz indirip durdurmak” sağlıklı sonuç vermez.
4. Hedef: Kepenk zemine “yük bindirmeden” kapanmalı; ancak rüzgar ve titreşimde boşluk yapmayacak kadar da yakın durmalıdır.

2) Üst Limiti (Açılma) Sonra Ayarlayın

1. Kepengi yukarı kaldırın ve sarımın kasaya yaklaşımını izleyin. Kasaya vurma, yan kapaklara sürtme veya aşırı sarım var mı?
2. Üst limit vidasını yine küçük adımlarla ayarlayın.
3. Hedef: Perde tamamen açıldığında, lameller kasada güvenli şekilde toplanmalı; mil ve yan yatak üzerinde gereksiz baskı oluşmamalıdır.

3) İnce Ayar ve Tekrarlı Test

Limit ayarının “tamam” sayılması için minimum 5-10 döngü test önerilir. Çünkü bazı arızalar ilk harekette değil, motor ısındığında veya perde gerilim kazandığında ortaya çıkar. Testlerde şu sinyallere bakın:

• Durma noktası her seferinde aynı mı? Değilse enkoder/kaçırma veya mekanik sürtünme şüphesi artar.
• Motor durduktan sonra kısa bir “geri kaçma” var mı? Frenleme veya yük dengesizliği olabilir.
• Kepenk durduğu yerde titriyor mu? Aşırı sıkı alt limit veya zemine basma ihtimali yükselir.

Karttan Öğrenmeli Sistemlerde Limit Öğretme Mantığı

Karttan öğrenmeli sistemlerde süreç çoğunlukla şu mantıkla çalışır: Kart, “öğrenme” modunda kepengi bir kez alt limite, bir kez üst limite götürür ve bu noktaları hafızaya alır. Uygulamada tipik akış şöyledir:

• Kart üzerinde LEARN/SET benzeri bir buton veya menü bulunur.
• Öğrenme başlatılır; kepenk aşağı indirip “alt nokta” kaydedilir.
• Ardından yukarı çıkarılıp “üst nokta” kaydedilir.

Bu sistemlerde “yukarı-aşağı stop” sorunu yaşanıyorsa, çoğu zaman tek çözüm limitleri sıfırlayıp yeniden öğretmek değildir. Asıl mesele, kartın doğru saydığı hareketin mekanik tarafta doğru “gerçekleşmesidir”. Eğer perde mil üzerinde kaçırıyorsa veya yataklarda sürtünme varsa, kart doğru komutu verse bile fiziksel sonuç tutmaz.

Yukarı-Aşağı Stop Sorunları: En Yaygın Nedenler ve Teşhis

1) Limit Şaşması ve Aşırı Sarım

Kepenk yukarı giderken kasaya vuruyor, aşağıda zemine bastırıyor ya da her seferinde farklı yerde duruyorsa; ilk şüpheli yanlış limit veya limit mekanizmasının gevşemesidir. Özellikle titreşimli ortamlarda (sanayi bölgeleri, yoğun trafik) mekanik ayar noktaları zamanla kayabilir.

2) Perde Sürtünmesi, Yan Kılavuz Problemleri

Kılavuzların eğri olması, lamel uçlarının kırılması, kılavuz içine taş/vida sıkışması gibi durumlar motoru zorlar. Motor zorlandığında bazı sistemlerde aşırı akım koruması devreye girer ve motor “erken stop” yapar. Bu durumda siz limit ayarladığınızı sanırsınız; gerçekte motor kendini koruyordur.

3) Kondansatör Zayıflığı (Özellikle Tek Faz Motorlarda)

Tüp motorların önemli bir kısmı tek faz çalışır ve kalkış için kondansatör kullanır. Kondansatör zayıfladığında motor özellikle bir yönde zor kalkar, yavaşlar, ısınır ve termik korumaya girerek stop yapabilir. Belirti: Kepenk bir süre çalışıp sonra durur, soğuyunca tekrar çalışır.

4) Enkoder/Sensör Hatası veya Kablo Temassızlığı

Enkoderli sistemlerde darbe sinyali kesilirse kart “nerede olduğunu” kaybeder. Sonuç: Kepenk ya erken durur ya da hiç durmayıp limit dışına çıkar. Kablo ek yerleri, gevşek klemensler, nemli ortamlarda oksitlenme bu hatayı tetikleyebilir.

5) Fotosel/Emniyet Devrelerinin Yanlış Bağlanması

Fotosel veya emniyet lastiği devreleri yanlış bağlandığında kart “engel var” algısı ile aşağı hareketi durdurabilir ya da ters yönde çalıştırabilir. Bu, kullanıcı tarafından “stop arızası” gibi algılanır. Doğru teşhis için emniyet girişlerinin kart üzerindeki klemensleri kontrol edilir; gerekiyorsa test amaçlı doğru şekilde by-pass edilip (güvenlik prosedürleriyle) davranış gözlemlenir.

Uygulamalı Kısa Vaka: “Kepenk Üstte Durmuyor, Kasaya Vuruyor”

Tipik bir senaryoda kepenk ustaya “üstte durmuyor” şikayetiyle gelir. İlk refleks üst limiti kısmaktır; fakat sahada sık görülen kök neden şu olabilir: Perdeyi taşıyan milde gevşek sarım vardır ve perde yukarı çıkarken mil üzerinde “kayarak” fazladan tur atıyormuş gibi görünür. Usta sadece limiti kısarsa, bu kez kepenk tam açılmadan durmaya başlayabilir. Doğru yaklaşım:

• Mekanik kontrol: Mil, yatak, rulman, yan kapak, perde bağlantıları.
• Sürtünme kontrolü: Kılavuzlarda iz, çapak, sıkışma.
• Sonra limit: Mekanik sağlıklıysa limit ayarı kalıcı olur.

En İyi Uygulamalar: Limit Ayarı Sonrası Bakım Rutini

• 6 ayda bir kılavuz temizliği ve sürtünme kontrolü yapın (özellikle tozlu sanayi alanlarında).
• Perde alt lastiğini ve lamel uçlarını kontrol edin; kırık parçalar kılavuz kilitleyebilir.
• Kumanda/anahtar buton tepkilerinde gecikme varsa alıcı kart ve besleme voltajı ölçümü yaptırın.
• Yoğun kullanılan işletmelerde (günde çok döngü) termik koruma davranışı normal olabilir; motor gücü ve kullanım senaryosu yeniden değerlendirilmelidir.

Gelecek Trendleri: Akıllı Limit, Yumuşak Başlatma ve Öngörücü Bakım

Yeni nesil otomatik kepenk sistemleri, klasik vidalı limitten mutlak konum algılayan enkoderlere ve yazılım tabanlı kontrolcülere evriliyor. Soft-start/soft-stop (yumuşak kalkış/yumuşak duruş) motor ve mekanik aksam üzerindeki darbeyi azaltırken, IoT tabanlı izleme ile motor akımı, sıcaklık ve döngü sayısı takip edilerek arıza daha oluşmadan bakım planlanabiliyor. Bu yaklaşım özellikle çok şubeli işletmelerde “kepenk kapandı açılmıyor” gibi operasyonel krizleri ciddi şekilde azaltır.

Sonuç: Stop Sorununu Limitten Önce Mekanikle Barıştırın

Otomatik kepenklerde limit ayarı, tek başına bir “vida çevirme” işi değildir; doğru sonuç için mekanik sürtünme, motor sağlığı, emniyet devreleri ve kontrol kartı birlikte değerlendirilmelidir. Eğer kepenk bir gün doğru yerde durup ertesi gün şaşıyorsa, sorun çoğunlukla limitten değil mekanik kaçırma veya elektriksel zayıflama kaynaklıdır. Sağlam teşhis + kontrollü ayar ile hem motor ömrü uzar hem de kullanıcı güvenliği artar.