Otomatik kepenk sistemleri “tak-çalıştır ve unut” sınıfında değildir. Çünkü bu sistemler aynı anda mekanik yük, elektriksel sürüş, çevresel etki (toz, nem, sıcaklık farkı) ve kullanım alışkanlığı (günde kaç aç-kapa döngüsü) gibi değişkenlerle yaşar. Bakım planı olmayan kepenklerde tipik senaryo şudur: Sistem aylarca “idare eder”, sonra bir gün yarıda kalır, aşırı ses yapar, limit kaçar ya da motor ısınır; en kötü ihtimalle de güvenlik riski doğurur. Bu yüzden doğru bakım yaklaşımı, arıza çıktıktan sonra müdahale etmek değil; arızayı daha oluşmadan yakalayacak periyodik kontrolleri standart hale getirmektir.
Aşağıdaki plan; aylık, 6 aylık ve yıllık periyotlarda uygulanabilecek şekilde hazırlanmıştır. Her maddede “neye bakılacağı” ve “neden kritik olduğu” detaylandırılmıştır. Bu listeyi ister bir işletmenin teknik ekibi, ister site yönetimi, ister bakım firması kullansın; amaç aynı: kepenğin sessiz, güvenli, stabil ve uzun ömürlü çalışması.
Kepenği tamamen açıp kapatarak lamellerde eğilme, çarpılma, ezik ve yan kapaklarda sürtme izi olup olmadığına bakın. Ray içinde birikmiş taş, metal parçası, sertleşmiş çamur gibi yabancı cisimler varsa sistem hem ses yapar hem de motoru zorlar. Ray içi yabancı cisim çoğu zaman “küçük bir şey” gibi görünür; ama kilitlenmeye kadar giden sorunların klasik başlangıcıdır.
Normal çalışan bir kepenk, belirli bir motor sesi dışında “sabit ve ritmik” ilerler. Eğer tık-tık, vurma, metale sürtme ya da titreşim artışı fark ediliyorsa; sebep çoğunlukla ray ayarsızlığı, rulman/yatak aşınması veya mil balans problemi olur. Aylık dinleme kontrolü, büyük parçalar dağılmadan önce küçük anormallikleri yakalamanın en ucuz yoludur.
Kumanda menzili düşmüşse ilk şüpheli pil gibi görünse de; bazı durumlarda alıcı kart zayıflaması, anten kopması veya parazit etkisi vardır. Aylık testte farklı açılardan komut gönderin, gecikme (komut verdikten sonra çalışmaya başlama süresi) artıyor mu not edin. Gecikme artışı, kart/motor koruma devrelerinin zorlandığını da işaret edebilir.
Sistemde fotosel varsa, kapanma esnasında fotoseli keserek kepengin durup durmadığını kontrol edin. Alt kenarda emniyet lastiği veya basınca duyarlı bar bulunuyorsa, engelle temas halinde geri kaçma/durma senaryosu test edilmelidir. Bu madde “konfor” değil, doğrudan iş güvenliği konusudur.
Ray içini basınçlı suyla gelişi güzel yıkamak yerine, bir fırça ve kuru/az nemli bezle temizlemek daha kontrollüdür. Özellikle endüstriyel alanlarda metal tozu birikimi, ray içinde “zımpara” etkisi yaratır. Aylık temizlik, aşınmayı ve motor yükünü azaltır.
Rayların duvara bağlantı noktalarında gevşeme varsa, kepenk kapanırken “sağa sola basma” yapar. Bu da lamellerde sürtme ve boya atmasına, ilerleyen aşamada da sıkışmaya yol açar. Dübel/vida gevşekliği ve ray paralelliği kontrol edilmelidir. Ray paralel değilse motor, sanki kapıya ekstra ağırlık eklenmiş gibi çalışır ve ısınma artar.
Burada kritik kural şudur: Her yere yağ sıkmak “bakım” değildir. Ray içine aşırı yağ uygulaması tozu yapıştırır ve kısa sürede daha kötü sürtünme yaratır. Yağlama yapılacaksa; üretici tavsiyesi doğrultusunda uygun viskozitede ve toz tutmayan ürün tercih edilmelidir. Uygulama noktaları genellikle rulmanlar, yataklar, bazı sistemlerde mil uçları ve hareketli mekanik eklemlerdir. Yanlış yağlama, özellikle yoğun tozlu ortamlarda bakım aralığını kısaltır.
Kepenk yukarıda fazla zorluyor ya da aşağıda zemine “bastırıyorsa”, limit ayarı kaçmış olabilir. 6 ayda bir yukarı limit ve aşağı limit hassasiyeti kontrol edilmelidir. Zemine bastırma, hem lamel altını ezer hem de motoru gereksiz torka zorlar. Yukarıda aşırı sarma ise kutu içinde sürtünmeye ve rulman yüküne sebep olur.
Sigorta, kaçak akım rölesi (varsa), bağlantı klemensleri ve kablo izolasyonları gözle ve ölçümle kontrol edilmelidir. Gevşek klemens, ısınma yapar; ısınma da plastik parçaları yumuşatır ve daha büyük temassızlıklara yol açar. Bu aşamada bir teknisyen ile voltaj dalgalanması ve topraklama kontrolü yapmak, özellikle sanayi bölgelerinde motor ömrüne doğrudan etki eder.
Yıllık bakım, “kapak açılıp içeride ne oluyor?” sorusunun cevabıdır. Mil doğruluğu, rulman boşluğu, yatak aşınması ve (varsa) yay sistemi incelenmelidir. Rulmanda boşluk oluştuysa kepenk belirli bir noktada titrer, ses artar ve lamel sarımı bozulur. Bu kontrol genellikle arızayı ortaya çıkarmadan önce yakalayan en kritik aşamadır.
Motorun “çalışması” yeterli kriter değildir; ne kadar zorlanarak çalıştığı önemlidir. Yıllık bakımda ölçüm yapılabiliyorsa akım çekişi izlenmelidir. Akım yükseliyorsa sistem sürtünüyor, yataklar zorlanıyor veya motor yaşlanıyor olabilir. Ayrıca kepenk yoğun kullanılan bir işletmedeyse, motorun görev döngüsü (kaç aç-kapa / ne kadar süre) ile seçilen motor gücünün uyumu değerlendirilmelidir.
Kutu içinde nem oluşumu olan bölgelerde kart üzerinde oksitlenme ve klemenslerde paslanma görülebilir. Bu durum aralıklı arızalara yol açar: Bazen çalışır, bazen çalışmaz. Yıllık bakımda kart bağlantıları sıkılaştırılır, kablo güzergâhları düzenlenir, izolasyon zayıflıkları giderilir. Bu adım, “gizemli arıza” diye geçen birçok problemi daha başlamadan bitirir.
Özellikle sahil bölgeleri veya kimyasal buhar bulunan endüstriyel alanlarda korozyon hızlanır. Lamellerde boya kabarması, raylarda pas, bağlantı elemanlarında çürüme varsa; yalnızca temizlemek yetmez, koruyucu bakım planı çıkarılmalıdır. Bu; uygun yüzey temizliği, pas sökücü uygulama ve doğru boya/kaplama yaklaşımıyla sistem ömrünü ciddi şekilde uzatır.
Her kontrolün sonunda tarih atın ve “bulgu/aksiyon” notu düşüň. Örneğin: “Ray içi taş temizlendi”, “Aşağı limit zemine basıyor, ayar önerildi”, “Rulman sesi artıyor, 6 ay sonra tekrar dinle”. Bu basit kayıt, arızanın kök nedenini yakalamayı kolaylaştırır ve aynı problem için tekrar tekrar para harcamayı engeller.
Kepenk yarıda kalıyorsa, yanlardan sürtüyorsa veya motor aşırı ısınıyorsa “bir daha basayım belki geçer” refleksi pahalı sonuçlar doğurur. Bu tip senaryolar, motor sargısı ve kart gibi maliyetli bileşenleri riske atar. Periyodik bakımın amacı, bu zorlamaya hiç gelmemektir.
Günde 2 kez çalışan bir kepenk ile günde 50 kez çalışan kepenk aynı periyotta değerlendirilmemelidir. Yoğun kullanımda aylık listede yer alan dinleme/temizlik kontrolleri daha sık yapılabilir; 6 aylık bakım ise bazı işletmelerde 3-4 ayda bir seviyesine çekilebilir. Bakım periyodu, “takvim” kadar “kullanım verisi” ile belirlenmelidir.
