Otomatik kepenk sistemlerinde “çalışmıyor” şikâyetinin görünmeyen kahramanı çoğu zaman alıcı kart (kumanda alıcısı + kontrol kartı) tarafıdır. Motor sağlam olsa bile, alıcı kartın enerji beslemesi, röle çıkışları veya radyo frekans (RF) alıcı modülü problemliyse kepenk ya hiç tepki vermez ya da “kafasına göre” davranır. Bu içerikte, alıcı kart arızasının belirtilerini, arızayı diğer ihtimallerden nasıl ayıracağınızı ve teknik teşhis yaklaşımını adım adım, sahada işe yarayan pratiklerle anlatıyorum.

Alıcı Kart Ne Yapar? Arızayı Doğru Yerden Aramak İçin Kısa Çerçeve

Otomatik kepenk alıcı kartı temel olarak üç işi yönetir: (1) Kumandadan gelen RF sinyali alır ve doğrular, (2) “Aç/Kapat/Dur” komutlarını röle veya kontaktör çıkışlarına çevirir, (3) Sistem tasarımına göre limit switch (sonlandırma), emniyet fotoseli, buton gibi girişleri denetler. Bu zincirin herhangi bir halkası bozulduğunda sorun “motor arızası” gibi görünse de aslında kontrol katmanında, yani kart üzerinde olabilir.

Alıcı Kart Arızasının En Net 10 Belirtisi

• Hiç tepki yok: Kumandaya basınca kart üzerindeki LED’ler yanmıyor, röle sesi gelmiyor, motor hareket etmiyor.
• LED var ama motor yok: Kumandaya basınca alım LED’i yanıyor fakat röle çekmiyor ya da motor çıkışı vermiyor.
• Röle sesi var ama kepenk oynamıyor: Röle çekiyor gibi duyuluyor ancak çıkış kontaklarında gerilim yok; röle kontağı yanmış veya soğuk lehim olabilir.
• Yakın mesafe çalışıyor: Kumanda çok yakından çalışıyor, 2–3 metreden sonra kesiliyor; RF alıcı modülü, anten, parazit veya besleme zayıflığı şüphelidir.
• Aralıklı (intermittent) çalışma: Gün içinde bazen çalışıp bazen çalışmıyor; ısı, nem, titreşim veya gevşek klemens/çatlak lehim tipiktir.
• Kendiliğinden tetiklenme: Kepenk kendi kendine aç/kapa deniyor; parazit, yanlış eşleşmiş kumanda, “takılı kalan” buton girişi veya kart üzerinde kaçak olabilir.
• Öğrenme (programlama) yapmıyor: Kart kumanda tanıtma moduna girmiyor; EEPROM, buton, mikrodenetleyici veya besleme regülatörü sorunu olabilir.
• Sigorta sürekli atıyor: Kart beslemesinde kısa devre, varistör hasarı, köprü diyot veya regülatör arızası olasıdır.
• Yanık koku/kararma: Kart üzerinde is, kararma, şişmiş kondansatör; aşırı gerilim veya kötü bağlantı kaynaklı hasar belirtisi.
• Motor bir yönde var bir yönde yok: Açıyor ama kapatmıyor (ya da tersi); tek röle/kanal arızası, çıkış sürücü transistörü veya klemens sorunu olabilir.

Arıza Kartta mı? Kumanda, Motor ve Limit Kaynaklı Sorunları Eleme

En hızlı doğru teşhis için parçaları “böl ve yönet” mantığıyla ayırın. Çünkü pratikte vakaların önemli kısmı kart gibi görünse de kumanda pili, buton veya klemens gevşekliği gibi basit nedenler çıkabilir. Aşağıdaki kontroller, kartı suçlamadan önce sahada en çok zaman kazandıran adımlardır.

1) Kumandayı ve Sinyali Doğrulama

• Pil testi: Yeni pil takın; düşük voltaj RF menzilini dramatik düşürür.
• İkinci kumanda: Varsa yedek kumanda ile deneyin; tek kumandada sorun olabilir.
• Kart alım LED’i: Kumandaya basınca kart üzerindeki RF/Signal LED yanıyor mu? Yanıyorsa RF tarafı “en azından” sinyal görüyor demektir.

2) Kart Beslemesini Doğrulama (En Kritik Adım)

Alıcı kartların büyük bölümü 12V DC veya 24V DC ile beslenir; kart içinde de genellikle 5V regülasyon bulunur. Besleme zayıfsa kart “yarım çalışır” ve arıza izlenimi verir.

• Adaptör/trafo çıkışı: Multimetre ile kart girişinde 12V/24V değerini ölçün (yük altındayken düşüm var mı bakın).
• 5V hattı: Kart üzerindeki regülatör çıkışında 5V stabil mi? Dalgalanma varsa elektrolitik kondansatör yorgun olabilir.
• Klemens ve kablo: Özellikle dış ortam panolarında oksitlenme ve gevşeklik sık görülür; “kart bozuk” sanılan birçok vaka burada çözülür.

3) Motoru Karttan Bağımsız Test Etme

Bu adım tehlikeli olabilir; şebeke gerilimi ve hareketli mekanizma söz konusudur. Yetkin değilseniz uygulamayın.

• Kontaktörlü sistem: Kart sadece kontaktörü sürüyorsa kontaktör bobin gerilimini ve kontaktör çıkışını ayrı ayrı kontrol edin.
• Doğrudan motor sürüşü: Kart röleleri motoru doğrudan besliyorsa, röle çıkışlarında komut anında gerilim oluşuyor mu ölçün.

Kart Üzerinde En Sık Bozulan Bileşenler ve “İzleri”

Röle Arızası

Röle mekanik bir parçadır; zamanla kontak yüzeyi yanabilir. Belirti: LED yanar, röle “tık” sesi gelir ama çıkışta enerji yoktur veya yüksek akımda “yapışır”. Özellikle sık aç-kapa yapan işletmelerde, röle ömrü hızlı tüketilir.

Besleme Katı (Regülatör + Kondansatörler)

Şişmiş kondansatör, ısınan regülatör, rastgele reset atma, programlama hataları… Hepsi besleme katına işaret eder. Düşük kaliteli adaptörler ve dalgalı şebeke, kartın “stabil düşünmesini” engeller.

RF Alıcı Modülü ve Anten

Menzil düşüşü, sadece çok yakından çalışma, belirli saatlerde (parazitin arttığı zamanlarda) kopmalar tipiktir. Antenin kopması, gevşek SMA bağlantısı veya metal pano içinde “boğulmuş” anten de benzer belirti verir.

Soğuk Lehim ve Mikro Çatlaklar

Sanayi kapılarında titreşim, kepenk kutusunda ısı farkları ve nem; kart üzerinde çatlak lehim oluşturabilir. Belirti: Aralıklı çalışma, kartı oynatınca düzelme, belirli sıcaklıkta bozulma.

Hızlı Teşhis Akışı: 7 Dakikalık “Sahada Hayatta Kalma” Protokolü

1. Gözle kontrol: Yanık izleri, şişmiş kondansatör, gevşek klemens, oksit.
2. Besleme ölç: 12/24V giriş + 5V regüle hat.
3. LED davranışı: Power LED sabit mi, RF LED tepki veriyor mu?
4. Röle testi: Komutta röle çekiyor mu, kontakta çıkış var mı?
5. Girişleri izole et: Buton, fotosel, limit girişlerini tek tek devreden çıkarıp dene (kısa devreli giriş kartı kilitleyebilir).
6. Reset/öğrenme dene: Kumanda tanıtma butonu çalışıyor mu?
7. Yedek kart ile çapraz deneme: Mümkünse en kesin doğrulama yöntemidir.

Kısa Bir Vaka Çalışması: “Kart Bozuk” Denen Kepenk Neden Aralıklıydı?

Bir dükkân kepengi gün içinde 5–6 kez sorunsuz çalışıyor, akşam yoğunlukta ise komut almıyordu. İlk teşhis “alıcı kart öldü” şeklindeydi. Ölçümde kart girişinde 24V görünüyordu ama komut anında voltaj 18V seviyelerine çöküyordu. Sebep: Panodaki gevşek klemens ve yaşlanmış adaptör birlikte “anlık düşüm” yaratıyordu. Adaptör değişimi ve klemens sıkılaştırma sonrası menzil normale döndü, röleler stabil çalıştı. Ders: Karttan önce besleme stabilitesi kontrol edilmezse hem zaman hem maliyet boşa gider.

En İyi Uygulamalar: Kart Arızasını Azaltan Koruyucu Önlemler

• Parafudr ve aşırı gerilim koruması: Yıldırım ve şebeke sıçramaları kartın en büyük düşmanıdır.
• Topraklama: Doğru topraklama, paraziti ve kaçak riskini azaltır.
• IP korumalı pano: Nem ve toz, oksitlenmeyi ve kaçak akımı artırır.
• Periyodik bakım: Klemens sıkılığı, oksit kontrolü, kablo ezilmesi gibi basit kontroller arızayı önler.
• Doğru komponent seçimi: Röle akımı, adaptör kapasitesi ve kablo kesiti “idare eder” yaklaşımıyla seçilmemelidir.

Gelecek Trendleri: Alıcı Kartlar Nereye Evriliyor?

Sektör, klasik RF kumandadan daha “akıllı” kontrol katmanlarına kayıyor. LoRa gibi uzun menzil seçenekleri, Bluetooth üzerinden servis modu, Wi-Fi/Ethernet ile uzaktan izleme ve özellikle tahmine dayalı bakım (röle sayacı, motor akım izleme) giderek yaygınlaşıyor. Ayrıca üreticiler, nem ve kimyasal etkiye karşı konformal kaplama (kart vernikleme) ve daha iyi EMI filtreleme ile arıza oranlarını düşürmeye odaklanıyor. Bu trend, “bozulunca değiştir” yerine “bozulmadan önce anla” yaklaşımını güçlendiriyor.

Ne Zaman Profesyonel Servis Şart?

Aşağıdaki durumlarda deneme-yanılma risklidir: kart üzerinde yanık izleri, sürekli atan sigorta, şebeke tarafında ölçüm gerektiren müdahaleler, motor sürüş devresinde şüphe, güvenlik sensörleriyle ilgili karmaşık kilitlenmeler. Bu senaryolarda hem can güvenliği hem de ekipman sağlığı için profesyonel destek almak doğru yaklaşım olur.